X
تبلیغات
عربي براي دبيرستان

عربي براي دبيرستان
آموزش عربي ، متون ادبي عربي ، تاريخ ادبيات عرب ، قران و عترت 
قالب وبلاگ
لینک دوستان

                                                       قواعد عربی  2 پیش دانشگاهی  رشته انسانی

قواعد درس 7   ‹‹النواسخ››

 ۱- كانَ و أخواتها( أفعال ناقصه): مبتدا را مرفوع و خبر را منصوب مي كنند كه مبتدا را ‹‹اسم افعال ناقصه›› و خبر را‹‹خبر افعال ناقصه››مي نامند.

مشهورترين أفعال ناقصه عبارتند از:

كانَ- أصبَحَ صارَ ليسَ ظلَّ أمسَي أضحَي مازالَ مادامَ - ما برحَ- ما إنفكَّ باتَ

 مثال:  ‹‹ ليسَ          الكذّابُ                   محبوباً      عند النّاسِ   ››                                                                                                  

        فعل ناقصه    اسم ليس مرفوع   خبر ليس منصوب

* اسم افعال ناقصه مانند ‹‹فاعل›› در سه حالت ( اسم ظاهر - ضمير بارز و ضمير مستتر ) مي آيد.

*خبر افعال ناقصه  مانند ‹‹خبر›› به سه صورت ( مفرد - جمله و شبه جمله ) مي آيد.

2-  كادَ و أخواتها( أفعال مقاربه): مبتدا را مرفوع و خبر را محلاً منصوب مي كنند( چون خبر أفعال مقاربه حتماً بايد فعل مضارع باشد.)  كه مبتدا را ‹‹اسم افعال مقاربه›› و خبر را‹‹خبر افعال مقاربه ››مي نامند.

أفعال مقاربه سه دسته اند كه عبارتند از :

الف= أفعال قرب ( كادَ – كَرُبَ- أوشَكَ )

ب= أفعال رجاء( عسَي -حَرَي - إخلولَقَ)

 ج= أفعال شروع( جَعَلَ - أخذَ - شَرَعَ - بَدأَ و...)

*اين أفعال اغلب جامد هستند و از آنها فعل مضارع ساخته نمي شود.( به جز كادَ  و أوشَكَ)

مثال:  ‹‹ كادَ           الفقرُ                    أن يكونَ      كفراً  ›› 

     فعل مقاربه     اسم كاد مرفوع   خبركاد محلاً منصوب

إنَّ و أخواتها( حروف مشبّهةٌ بالفعلِ): مبتدا رامنصوب و خبر را مرفوع مي كنند كه مبتدا را ‹‹اسم حروف مشبّهةٌ بالفعلِ ›› و خبر را‹‹خبر  حروف مشبّهةٌ بالفعلِ ››مي نامند.

حروف مشبّهةٌ بالفعلِ عبارتند از:‹‹ أنَّ - إنَّ - لكنَّ –ليتَ- لعلَّ -كأنَّ ››

مثال:  ‹‹ كأنَّ                          السرابَ               ماءٌ   ››   

   حرف مشبّهةٌ بالفعلِ     اسم كأنَّ منصوب    خبركأنَّ مرفوع

اگر پس از حروف مشبّهةٌ بالفعلِ ‹‹ما›› ي كافّه بيايد اين حروف ديگر عمل نمي كنند.

خبر حروف مشبّهةٌ بالفعلِ  وجوباً بر اسم آن مقدم مي شود زماني كه خبر شبه جمله

 ( ظرف يا جار و مجرور) واسم نكره باشدمانند:

   ‹‹ إنَ في الصَّفِّ                تلميذاً››  ‹‹ إنّ  معَ العسرِ             يسراً››

            خبر مقدم انَّ      اسم مؤخرإن            خبر مقدم انَّ     اسم مؤخرإن   

* همزه ‹‹إن›› در موارد زير وجوبا كسره است:

الف- ابتداي جمله مانند: ‹‹ إنَّكَ لا تجني من الشّوكِ العنبَ››

ب- بعد از ‹‹قال›› ومشتقات آن مانند: ‹‹ قال إنَّه  متخلقٌ بالفضائل الأخلاقيّةِ››     

  * اسم  حروف مشبّهةٌ بالفعلِ   در دو حالت ( اسم ظاهرو ضمير بارز  ) مي آيد.

*خبر حروف مشبّهةٌ بالفعلِ   مانند ‹‹خبر›› به سه صورت ( مفرد - جمله و شبه جمله )

مي آيد.

4- لاي نفي جنس: مبتدا را مبني بر فتح و محلاًمنصوب و خبر را مرفوع مي كند كه مبتدا را ‹‹اسم  لاي نفي جنس    ›› و خبر را‹‹خبر  لاي نفي جنس  ››مي نامند. به شرط اينكه:

- اسم و خبر لاي نفي جنس هر دو بايد نكره باشند.

- خبر آن   بر اسمش مقدم نشود.

مثال:  ‹‹ لا                             جهلَ                               أضرُّ    من العُجبِ   ››

   لاي نفي جنس       اسم لاي نفي جنس              خبر لاي نفي جنس مرفوع

                                       مبني بر فتح محلاً منصوب

 ***

 قواعد درس 8

‹‹المفاعيل››

 مفعول به: اسمی است منصوب که پس از فعل متعدی می آید و عملی از فعل بر روی آن واقع می شود.

عوامل نصب مفعول به:

فعل مانند:  « کتبَ علیٌّ الدرسَ»

اسم مشتق : « أُحِبُّ الذّاکرین اللهَ»

مصدر : « أحترمه بِحبِّهِ اهلَ البیتِ» 

عامل نصب مفعول به در «تحذیر »و « اغراء» حذف می شود.

تحذیر: بر حذر کردن مخاطب از انجام کاری ناپسند، و به سه صورت زیر می آید:

«إیّاک و الکذبَ»«نفسَکَ و الکذبَ»« الکذبَ الکذبَ»

م به محلا منصوب     معطوف    م به ا منصوب     معطوف     م به  منصوب    تاکیدلفظی  

إغراء:تشویق مخاطب برای انجام کار پسندیده، و به سه صورت زیر می آید:

« الکرمَ»                                         « الاجتهادَ الاجتهادَ»                 «الصدق و کرمَ الخلقِ»   

م به برای فعل محذوف                م به ا منصوب     تاکیدلفظی            م به منصوب   معطوف

 

مفعول مطلق: مصدری است منصوب ، وهم جنس یا هم معنی با فعل جمله.

أقسام مفعول مطلق:

: برای تأکید فعل « نزَّلَ اللهُ القرآنَ تنزیلاً»

نوعی یا بیانی: نوع و نحوه ی انجام فعل را بیان می کند« یعیشُ البخیلُ عیشَ الفقراءِ»

عددی: تعداد و دفعات انجام فعل را بیان می کند.« دَقَّ البابَ دقَّتین»

گاهی م مطلق بدون فعل می آید. « شکراً ، حمداً ، سبحانَ الله و...»

گاهی صفت جانشین م مطلق می شود و خود م مطلق در جمله ذکر نمی شود

« إحترمنی کثیرا»

مفعول فیه یا ظرف: اسمی است منصوب که زمان و مکان وقوع فعل را بیان می کندو متضمن معنی «فی»می باشد.مانند: « صلَّیتُ یومَ الجمعةِ»

مفعول له یا لاجله: مصدری است قلبی و منصوب که علت وقوع فعل را بیان می کند ومعمولا در جواب «لماذا» می آید.« إجتهدتُ رغبةً فی العلمِ» 

 اگر یکی از شروط « مصدر قلبی- علت وقوع فعل»موجود نباشد واجب است مصدر بوسیله ی حرف جر مجرور شود. مانند: «جئتُ لِلکتابةِ»

- ظروف محدود مثل ( الدار المدرسة-البلدو...) غالباً به وسيله ي ‹‹في›› مجرور مي شود مانند: ‹‹ جلستُ في الصفِّ››

***

قواعد درس 9

‹‹حال  ››

 

  حال : كلمه اي است منصوب كه حالت فاعل يا مفعول ويا نظاير آنها را به هنگام انجام فعل نشان مي دهد. و خود فاعل يا مفعول را ‹‹ ذو الحال ›› مي نامند.

انواع حال: 

1- مفرد  مانند: ‹‹ ذهبَ عليٌّ إلي المدرسةِ ماشياً ››

2- جمله( اسميه و فعليه) مانند:  ‹‹ جاءَ التّلاميذُ و هم نشيطون››    ‹‹ جاؤوا أباهم عشاءً يبكونَ››

3- شبه جمله ( ظرف يا جار و مجرور)مانند: ‹‹ رأيتُ الهلالَ بين السحابِ››

‹‹ جاءَ التّلاميذُ و في ايديهم كُتبُهم››

ملاحظات:

- حال مفرد نكره است و ذو الحال  معرفه.

-حال مفرد معمولا نكره ومشتق است و از نظر عدد و جنس با ذو الحال مطابقت مي كند.

- حال جمله بايد داراي ضمير يا ‹واو›› ي باشد كه جمله را به ذو الحال ربط دهد.مانند:

‹‹ شاهدتُ أخي يلعبُ بالكرةِ››‹‹ هجمنا علي العدوِّ و لم يطلع الفجر››

                        ضمير مستترهو

- حال ممكن است مثل خبر متعدد باشد مانند:‹‹ فَرجع موسي إلي قومه غضبانَ    أسفاً››

 ‹‹تمييز››

تمييز: اسم نكره و منصوبي است كه براي رفع ابهام از اسم ذات يا جمله اي آورده مي شود.

 

أقسام تمييز:

1- تمييز ذات يا مفرد كه پس از كلمات زير مي آيد:

الف= أسماء اوزان  مانند:   ‹‹ إشتريتُ منّاً بصلاً ››

  ب= أسماءمساحت  مانند:   ‹‹ بِعتُ مترينِ قُماشاً ››

ج= أسماءمقدار  مانند:   ‹‹ شَرِبتُ كأساً لبناً ››

د= أسماءعدد  مانند:   ‹‹ رأيتُ أحدَ عشرَ كوكباً ››

* تمييز وزن / مقدارو مساحت ممكن است با اضافه ويا حرف جر مجرور شود مانند:        

‹‹ شربتُ كوباً من لبنٍ››

* تمييز عدد يا جمع و مجرور است ( از 3تا10)يا مفرد ومنصوب(از 11تا99) يا مفرد و مجرور( در اعداد صد =هزار و فروعات آن) 

2-تمييز نسبت يا جمله   مانند:

‹‹ هو أفضلُ منكَ ادباً››

*در تمييز نسبت يا جمله معمولا مفهوم جمله مبهم ونا معلوم است و با آمدن تمييز اين ابهام رفع مي شود.  

* تمييز نسبت يا جمله  هميشه منصوب است مانند: ‹‹ الانسانُ أعظمُ شرفاً من الحيوانِ››

 3- تمييز ‹‹كم››كه بر دو نوع است:

 الف = ‹‹كم›› إستفهاميه كه تمييز آن هميشه مفرد ومنصوب است مانند : ‹‹ كم رجلاً جاؤوا؟››

ب= ‹‹كم›› خبريه( به معني چه بسيار) كه تمييز آن غالبا مفرد مجرور( گاهي جمع و مجرور) يا مجرور به ‹‹مِن››مي آيد  مانند :     ‹‹ كم عالمٍ رأيتُ››    ‹‹ كم من كتابٍ ملكتُ››

تمييز ‹‹كأيِّن›› از نظر معني  مانند كم خبري است تمييز آن مفرد و هميشه مجرور به ‹‹مِن›› است مانند:‹‹ كأيِّن من كتابٍ قرأتُ››

قواعد درس 10

‹‹ الإستثناء››

استثناء: عبارت است از خارج كردن كسي يا چيزي از يك حكم كلي.

مهمترين ادوات استثناء عبارتند از : «إلّا غير- سوي-ماخلا- ما عداو..››

مانند: « حضر المعلمون   إلّا     عليّاً››

           مستثني منه     ادات      مستثني

اقسام   مستثني:

1-   مستثني متصل: (   مستثني ازجنس   مستثني منه است) و إعرابش  غالبامنصوب مي باشدمانند: « جاءت النساءُ إلّا فاطمةَ››

2-   مستثني منفصل: (مستثني ازجنس   مستثني منه نيست) و إعرابش  هميشه منصوب مي باشدمانند:« جاء المُسافرونَ إلّا أمتعتَهم››

3- مستثني مفرّغ : (مستثني منه در آن ذكر نشده باشد)مانند:

« ماجاءَ إلّاأبوكَ››

-إعراب مستثني مفرغ متناسب با نقشي است كه در جمله دارد( به عبارت ديگر إعراب مستثني منه محذوف را در بر مي گيرد )

ملاحظه:

*إعراب ‹‹سوي و غير›› همانند إعراب اسمي اشت كه بعداز ‹‹إلّا›› واقع مي شود. مانند:

‹‹ما نَجَحَ غيرُ المُجتهدِ››   ‹‹  نَجَحَ  الطلابُ غيرَ الكسلانِ››

‹‹المنادي››

 منادي:  اسمي است كه پس از حرف ندا واقع مي شود. مانند: يا اللهُ

مهمترين حروف ندا عبارتند از: ‹‹ يا - أيا- هَيا- أي و أ››

أقسام منادي:

1-مفرد : كه خود شامل

الف- منادي علم: ( إعرابش مبني بر ضمّ محلاً منصوب ) مانند ‹‹ يا عليُّ؛ يا محمدُ››

ب- منادي نكره مقصوده: ( إعرابش مبني بر ضمّ محلاً منصوب ) مانند ‹‹ يارجلُ؛ يا مؤمنُ››

ج-- منادي نكره  غيرمقصوده: ( إعرابش منصوب  ) مانند ‹‹ يارجلاً خُذ بِيَدي››                                                   ( در كتب درسي اشاره اي به آن نشده است)

2-مضاف: (كه  إعرابش منصوب است  ) مانند ‹‹ يا عبدَ اللهِ››             

3- نوع ديگري از منادي وجود دارد كه به آن منادي شبه مضاف مي گويندوآن اسمي است كه به ما بعد خود تعلق دارد. مانند: ‹‹ يا راغباً في العلمِ››  ‹‹ يا جميلاً فعلُهُ››                     

* گاهي در  منادي مضاف به ‹‹ي›› متكلم  ضمير ‹‹ي››  حذف مي شود و حركت ماقبل آن ‹‹كسره ›› مي ماند. مثل: ‹‹يا ربِّ›› در اصل   يا ربِّي  بوده است.

* براي منادي قرار دادن  اسمهاي داراي ‹‹ال›› بعد از ‹‹يا›› از كلمات ‹‹ أيُّها›› براي مذكّر و    ‹‹ أيَّتُُها›› براي  مؤنث    استفاده مي شود كه در اين صورت ‹‹أيُّ يا أيَّةُ›› منادي نكره مقصوده مبني بر ضمّ  محلاً منصوب و ‹‹ها›› حرف تنبيه و اسم داراي ‹‹ال›› اگر جامد باشد ‹‹ عطف بيان ››و اگر مشتق باشد ‹‹ صفت›› است.        

مانند: ‹‹ يا     أيُّها    المؤمنونَ››   ‹‹ يا أيَّتُها   المرأةُ››     

                        صفت و مرفوع         عطف بيان و مرفوع

 در ‹‹ اللهمَّ›› كلمه ‹‹اللهُ›› منادي علم مبني بر ضم محلاً منصوب  و ‹‹مّ›› عوض از حرف ندا است.

قواعد درس 11

‹‹المضاعف و المهموز››

 مضاعف : فعلي است  كه در اولين صيغه ي ماضي مجرد داراي دو حرف از يك جنس باشد. مانند:‹‹مدَّ››

ادغام فعلهاي مضاعف  به شرح زير مي باشد:

1 فعل ماضي:از صيغه ي 1تا5 ادغام ودر بقيه صيغه ها فك ادغام

2- فعل مضارع:در 12 صيغه ادغام ؛ ولي در صيغه هاي6و12 ( جمع مؤنث) فك ادغام

3- فعل أمر:در  صيغه ي اول هر دو وجه ادغام وفك آن جايز است و در  جمع مؤنث فك ادغام   در بقيه صيغه ها   ادغام مي شود.

 در صيغ مفرد مضارع مجزوم و امر هر دو وجه ادغام وفك آن جايز است  مانند:

‹‹ لَم يَسُرَّ يا لَم يَسُرُر   - مُدَّ يا أُمدُد››

 

مهموز: فعلي است  كه در اولين صيغه ي ماضي آن ‹‹همزه›› وجود داشته باشد. مانند:‹‹ أمرَ- سألَ -قرأَ››

فعل مهموز تقريبا مانند فعل سالم صرف مي شود جز در مواردي كه دو همزه در كنار هم قرار گيرند  كه در اين صورت از سه حالت خارج نيست:

الف- اگر اولي مفتوح  باشد دومي به الف قلب مي شود مانند:‹‹أَأكُلُ= آكُلُ››

ب- - اگر اولي ضمّه داشته  باشد دومي به‹‹و›› قلب مي شودمانند: ‹‹ أُأتِيَ= أُوتِيَ››

ج-- اگر اولي كسره داشته  باشد دومي به‹‹ي›› قلب مي شودمانند: ‹‹ إِءمان = إِيمان››

 

قواعد درس 12

‹‹ أساليب جمله››

1-جمله خبريه: براي رساندن خبر  مورد استفاده قرار مي گيرد و شامل دو  نوع ‹‹ إسميه و فعليه ›› است مانند: ‹‹ جاء الطلابُ››            ‹‹ الطلابُ جاءوا››

2-جمله إستفهاميه: : براي سؤال كردن از شخص يا چيزي   مورد استفاده قرار مي گيردو غالبا با ادوات إستفهام شروع مي شود مانند: ‹‹ كيفَ حالُكَ؟››              ‹‹  متي تأتي؟››

3-جمله طلبيه: با فعل طلب ( أمر –نهي و...) شروع مي شود مانند: ‹‹ أُطلُب العلمَ و لا تكسل››

4-جمله  نداء: كه غالبا با ادات ندا همراه است مانند: ‹‹ يا مَن اسمُهُ دواء››

5-جمله إستغاثه: نوعي ندا است كه بوسيله آن كمك خواسته مي شود.  و اركان آن عبارتند از :  

 حرف ندا‹‹ يا›› + المستغاث يا  ا لمستغاث به  ( كه با ‹‹لام›› مفتوحه مي آيد)+ا لمستغاث لَه( كه با ‹‹لام›› مكسوره مي آيد)مانند: ‹‹ يا لَلمسلمينَ   لِلمظلومينَ››  ( اي مسلمانان به فرياد ستمديدگان برسيد)                                                                                                                                                                        

6-جمله  نُدبه: نداي انساني است كه دچار مصيبتي شده و مردم را به ياري مي خواند. ندبه با ادات ‹‹ يا - وا ›› مي آيد مانند: ‹‹ وا حُسيناه – يا حسرتا››

7-جمله تعجّب: داراي 4 صيغه است :

الف- ‹‹ ما أفعَلَ›› مانند: ‹‹ ما أجمَلَ               الربيعَ››

                                    صيغه تعجّب     متعجب منه( هميشه منصوب است)

ب- ‹‹   أفعِل بِ›› مانند: ‹‹ أكرِم بِكَ  صديقاً››

ج- ‹‹ يا لَ›› مانند:‹‹ يا لَكَ من صديقٍ!››‹‹ يا لَها من أمٍّ حنونٍ››

د-  ‹‹لِلهُ درُّ›› مانند: ‹‹ لِلهُ درُّكَ عالماً››

                                          

8-جمله مدح و ذمّ: أفعال مدح( نِعمَ و حَبَّذا)     أفعال ذمّ(بِئسَ ولاَ حبَّذا)

عناصر تشكيل دهنده جمله مدح يا ذم عبارتند از:

-     فعل مدح يا ذم – مدح شده يا ذم شده(فاعل) و مخصوص به مدح يا ذم  

مانند: ‹‹ نِعمَ الجارُ     عليٌّ››       ‹‹ بِئسَ الشيمةُ      الكذبُ››

              خبر مقدم      مبتداي مؤخر         خبر مقدم               مبتداي مؤخر

*  فاعل مدح   يا ذم هميشه معرفه است.

* در كلمه ‹‹   حَبَّذا›› ‹‹ذا›› اسم اشاره و فاعل مدح است.

9-جمله شرط: با يكي از ادوات شرط همراه است مانند: ‹‹ إن نصبر نَظفَر››

10-جمله إغراء وتحذير: شرحشان  در بحث مفعول به  گذشت ( درس 8)

بر گرفته از  وبلاگ :

http://arabigroup.blogfa.com/post-67.aspx

 آموزشي عربي 2 پيش دانشگاهي از آقاي سيفعلي اكبري سرگروه محترم عربي منطقه خواجه  آذربایجان شرقی


موضوعات مرتبط: نکته های کتب درسی عربی
[ دوشنبه بیستم دی 1389 ] [ 19:28 ] [ محمد علي ناظم غنايي ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

عربي زبان قرآن
،،شمس العرب،،كنايه از نام مبارك حضرت علي عليه السلام است
قال علي عليه السلام
هو کلام الله، و تأویله لایشبه کلام البشر؛ کما لیس شیءٌ مِن خَلقِهِ یُشبِهُهُ، کذلک لایُشبِهُ فعله تعالی شیئاً من افعال البشر ... (بحار الانوار،92/107)
اسلام دین جهان شمول و خاتم است‌. فرهنگ اسلامی جهان شمول است‌. خداوند خواسته دین اسلام و فرهنگ اسلامی جهانی باشد. یکی از ابعاد فرهنگ‌، زبان است‌. لذا خداوند قرآن را به زبان عربی نازل کرده است‌. تا زبان عربی جهانی شود، و این به جهت ویژگی‌های خاص زبان عربی و برتری آن بر زبان‌های دیگراست‌. زيرا زبان عربي از کامل ترين و پربارترين ادبيات ها مايه مي گيرد، و از حيث لغت و واژگان جزءوسيع ترين زبان ها مي باشد، از اين رو شايسته است به عنوان زبان ارسالي وحي باشد تابتواند تمام ريزه کاري هاي سخنان خداوند را به بهترين بيان به مخاطب خود انتقال دهد این همان چیزی است که امروز مطرح است‌; یعنی در پی جهانی کردن زبان‌، فرهنگ و... اسلام از چهارده قرن پیش این موضوع را مطرح کرده است‌. و این را می‌توان یکی از معجزات اسلام و قرآن کریم دانست‌. زبان قرآن، زبان فطرت است و قرآن با فطرت آدميان سخن مي گويد كه زبان مشترك همه انسان هاست. وماسعي داريم در پرتو انوار مقدس شمس العرب وامير بيان مولي الكونين علي عليه السلام در اين وبلاگ به آن بپردازيم.

امکانات وب