چند توصيه براي مطالعه درس عربي

۱-معلم و دانش آموز ، باعث ايجاد انگــــــيزه ی يادگيری برقراری ارتباط عاطفی ميان معلم و دانش می شود.  

۲- يكی از عوامل مؤثر در يادگيري، انجام پيش مطالعه است ، يعنی درسی كه هنوز تدريس نشده است، مورد مطالعه ی قبلی دانش آموز قرار گيرد. داشتن اشتباه در اين مورد ، امری طبيعی است.

۳- يادگيری كلمات جديد هر درس ، نقش بسيار مؤثری در فراگيری درس دارد. ترجمه ی متن درس و ترجمه ی جملات مربوط به تمرين ها ، در گرو دانستن معنی اين كلمات است. برای خواندن كلمات جديد و يادگيری معانی آن ها ، دانش آموز در ابتدا به واژه نامه ی كتاب مراجعه می كند و از آن جا كه ممكن است ، برخی كلمات به طور كامل در واژه نامه ، علامت گذاری نشده باشند ، كلمات مورد نظر را در متن درس می يابد و با توجه به تلفظ صحيح آن ها ، معانی كلمات را با تكرار و تمرين مناسب در ذهن نگه داری می كند.

۴- پس از يادگيری كلمات جديد درس و اطمينان از يادگيری كامل آن ها ، وظيفه ی   دانش آموز ، خواندن متن عربی و صحيح خوانی آن است. البته متن عربی درس حداقل يک  بار بايد پيش مطالعه شده باشد. متن درس هر چه بيشتر خوانده شود ، در يادگيری مؤثرتر است. در خواندن متن درس در دفعات پايانی ، دانش آموز معمولاً توانايی خواندن متن را به شكل صحيح پيدا می كند و چگونگی بيان جملات را درمی يابد.

۵ – پس از خواندن متن ، دانش آموز نسبت به ترجمه ی آن به فارسی اقدام می كند. برای انجام اين كار ، دانش آموز ، علاوه بر دانستن معانی كلمات جديد ، بايد معنی كلمات خوانده شده ی قبلی را نيز بداند. به عبارتی بايد معنی هريک  از واژه ها را بداند. برای دستيابی به معنی اين كلمات ، بهترين كار ، مراجعه به اين كلمات در درس های قبلی و يا كتاب های پايه ی اول و دوم است.

۶ – سعی شود جملات به فارسی روان معنی شوند و از حفظ كردن معنی جملات ، بدون دانستن معانی يكايک  كلمات خودداری شود. زيرا اين امر يكی از عوامل خستگی دانش آموز است و اين كار نه تنها سودی برای دانش آموز ندارد ، بلكه باعث افزايش كار دانش آموز و كاهش كارآيی او می شود. زيرا معمولاً تعداد جملات از تعداد واژه ها بيشتر است و حفظ كردن معنی جملات سنگين تر از حفظ كردن واژه هاست.

۷ – دانش آموز ، پس از ترجمه ی جملات مورد نظر ، جهت اطمينان از پاسخ صحيح ، به پاكنويس خود مراجعه می كند و در صورت داشتن خطا ، مورد را ، بررسی و اصلاح می نمايد. هنگام مطالعه ی پاكنويس ، جملات بعدی بايد با وسيله ی مناسبی پوشانده شود تا چشم دانش آموز ، با آن ها برخورد نداشته باشد.

۸- قواعد درس در كتاب بسيار خلاصه است با توجه به شيوه های ابتكاری معلمان محترم – كه به طورجزوه در اختيار دانش آموزان قرار داده می شود – مورد بررسی قرار می گيرد.

۹ – پس از مطالعه و ترجمه ی متن و مطالعه ی قواعد ، به تمرين درک  مطلب پرداخته می شود.

۱۰ – تمرين های بعدی با توجه به موارد گفته شده ، مورد بررسی و مطالعه ی دانش آموز قرار می گيرد.

۱۱ – از دانش آموزان خواسته می شود كه مطالب كتاب را در كتاب البته در برگه هاي الصاقي بنويسند تا در دسترس دانش اموز باشد.

۱۲ – كتاب های كمک  آموزشی در درس عربی بر دو نوع اند: نوعی از آن ها ، متن   درس ها را ترجمه كرده و پاسخ تمرين ها را در اختيار دانش آموز قرار می دهند. دانش آموزی كه از اين كتاب ها استفاده می كند ، معمولاً قدرت تفكر خود را از دست می دهد و فقط به حفظ كردن پاسخ ها می پردازد. نوعی ديگر از كتاب ها ، با طرح سؤالات و  پرسش ها ی مختلف ، باعث ايجاد تفكر در دانش آموز می شوند كه البته بايد در انتخاب    آن ها دقت كرد. ضمناً برخی از اين كتاب ها به طرح مباحث خارج از كتاب   می پردازند كه ضرورتی به مطالعه ی آن ها نيست.

۱۳ – در عربی دوم انساني ، يادگيری درس اول از نظر قواعد ، اهميت بسيار زيادی دارد. زيرا مجموعه ی اين قواعد ، تشكيل دهنده ی تركيب جملات كه در درسهاي ۹و۱۰ عربی اول است ، ضرورت دارد دانش آموز آن ها را بداند.

۱۴ – در عربی دوم ، يادگيری كل قواعد كتاب   اهميت بسزايی دارد و دانستن درسهاي ۸ و۹ و ۱۰ ضروري است.

۱۵ – برای حل بسياری از تمرين هاي ترجمه اي  در عربی دوم و حتي كنكورمی توان از درس اعراب فعل مضارع استفاده كرد و بطور كلي درس پركاربردي است.

۱۶ – در عربی سوم بعد از اعلالها  بخش منصوبات ، بسيار مهم است. زيرا نه تنها در ترجمه ی متن ها به دانستن انها نيازمنديم ، بلكه براي قوي شدن تركيب به دانستن اين قواعد احتياج داريم.

۱۷ – در پايان پيشنهاد می شود كه دانش آموزان ، جهت بالا بردن كيفيت يادگيری ، در  بحث های گروهی شركت نمايند.

۱۸-دانش آموزان كنكوري بايد بدانند كه ۴۰%كنكور از سئوالات ترجمه اي مي باشد و نكات ترجمه اي كتاب در حدود ۳۵ نكته راحت و قابل فهم ميباشد كه با كمي تمرين وممارست مي توانيد اين ۸ سئوال را پاسخ دهيد.

با آرزوی موفقیت برای دانش آموزان عزیز

نكاتي چند درمورد روشهاي صحيح مطالعه

بارها  از زبان بچه‌هاي كنكوري شنيده ايم كه مي گويند :

(( ديگرحال و حوصله خواندن اين كتاب را ندارم ))يا((آنقدر از اين كتاب خسته شده ام كه قابل گفتن نيست))و يا((هرچقدرميخوانم مثل اينكه كمتر ياد مي گيريم)) و يا ((10 بار خواندم و تكرار كردم ولي  بازهم ياد نگرفتم)) به راستي مشكل چيست ؟  آيا براي يادگيري درس واقعا" بايد 10 بار كتاب را خواند ؟  آيا بايد دروس خود را پشت سرهم مروركرد؟ و آيا بايد دهها بار درس راتكراركرد تايادگرفت ؟ مطمئنا" اگر چنين باشد ، مطالعه كاري سخت و طاقت فرسا است .  اما واقعيت چيزي ديگر است . واقعيت آن است كه اين گروه از فراگيران ، روش صحيح مطالعه را نمي دانند و متاسفانه در مدرسه هم چيزي راجع به چگونگي درس خواندن نياموخته‌اند. يادگيري و مطالعه ، رابطه اي تنگاتنگ و مستقيم با يكديگر دارند، تا جايي كه مي توان اين دو را لازم و ملزوم يكديگر دانست. براي اينكه ميزان يادگيري افزايش يابد بايد قبل از هرچيز مطالعه اي فعال و پويا داشت .

شيوه صحيح مطالعه

،چهار مزيت عمده زير را به دنبال دارد:

1- زمان مطالعه را كاهش ميدهد.

2- ميزان يادگيري را افزايش ميدهد .

3-مدت نگهداري مطالب در حافظه را طولاني تر مي كند.

4- بخاطر سپاري اطلاعات را آسانتر مي سازد.

براي داشتن مطالعه‌اي فعال و پويانوشتن نكات مهم درحين خواندن ضروري است تابراي مرورمطالب (خصوصآ در يكي،دو ماه باقي‌مانده به كنكور )دوباره كتاب رانخوانده و در زماني كوتاه ازروي يادداشتهاي خود،مطالب رامرور كرد .

يادداشت برداري ، بخشي مهم و حساس از مطالعه است كه بايد به آن توجهي خاص داشت . چون موفقيت شما را تا حدودي زياد تضمين خواهد كرد و مدت زمان لازم براي يادگيري را كاهش خواهد داد. خواندن بدون يادداشت برداري يك علت مهم فراموشي است.

روش ‌هاي مطالعه :

خواندن بدون نوشتن، خط كشيدن زيرنكات مهم، حاشيه نويسي، خلاصه نويسي، كليد برداري، خلاقيت و طرح شبكه‌اي مغز

1-خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآيندي فعال و پويا است وبراي نيل به اين هدف بايد از تمام حواس خود براي درك صحيح مطالب استفاده كرد. بايد با چشمان خود مطالب را خواند و نكات مهم را يادداشت كرد. از طريق يادداشت برداري نكات مهم،مي‌توان هم با مطالب مورد مطالعه درگير شده و حضوري فعال و همه جانبه در يادگيري داشت و هم در هنگام مورد نياز ، خصوصا" قبل از امتحان ، بتوان از روي نوشته ها مرور كرد و خيلي سريع مطالب مهم را مجددا" به خاطر سپرد .فراموش نكنيد كه مطالب به دليل حجم انبوهشان،همواره از ذهن مي‌گريزند و به خاطر داشتن آنها تا زمان مورد نظر تنها از طريق يادداشت برداري و مرور يادداشت‌ها ميسر مي‌شود.

2- خط كشيدن زير نكات مهم :اين روش از شيوه‌هاي مطلوب مطالعه بشمار مي‌رود اما ذكر اين نكته الزامي است كه در اين روش بعضي از افراد بجاي آنكه تمركز و توجه بروي يادگيري و درك مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط كشيدن زير نكات مهم مي گردد .حداقل روش صحيح خط كشيدن زير نكات مهم به اين صورت است كه ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را كاملا" درك كنند و سپس زير نكات مهم خط بكشند نه آنكه در كتاب بدنبال نكات مهم بگردند تا زير آن را خط بكشند .

3- حاشيه نويسي :اين روش مزاياي فراواني را به همراه خواهد داشت.ذكر كردن چكيده‌ي يك صفحه يا پاراگراف در حاشيه‌ي آن،گذشته از آن كه مي‌تواند نوعي يادداشت برداري مختصر بشمار رود ومرور كردن كتاب تنها ازطريق ورق زدن سريع را ميسر نمايد، به هنگام مرور كلي كتاب،با در دسترس قرار دادن سرنخي پيرامون كليت مبحث،آشنايي با مفهوم را افزايش داده،موجب تسريع فرايند بازخواني و مرور مي‌شود.

4- خلاصه نويسي : در اين روش، فرد مطالب را مي‌خواند و آنچه را كه درك كرده است ، بصورت خلاصه در دفتري يادداشت مي كند . اين روش براي مطالعه‌ي پويا بسيار مناسب است اما دكر اين نكته حائز اهميت است كه در اين روش  ابتدا بايد مطالب را درك كرد و سپس آنها را يادداشت نمود .

5- كليد برداري :كليد برداري ، روشي بسيار مناسب براي خواندن و نوشتن نكات مهم است . در اين روش شما بعد از درك مطالب ، بصورت كليدي نكات مهم را يادداشت مي كنيد و در واقع كلمه كليدي كوتاهترين، راحتترين ،بهترين وپرمعني ترين كلمه اي است كه با ديدن آن، مفهوم جمله تداعي شده و به خاطر آورده مي شود .

6- خلاقيت و طرح شبكه اي مغز: اين روش بهترين شيوه براي يادگيري خصوصا" فراگيري مطالب درسي است .در اين روش شما مطالب را ميخوانيد بعد از درك حقيقي آنها نكات مهم را به زبان خودتان و بصورت كليدي يادداشت مي كنيد و سپس كلمات كليدي را بروي طرح شبكه اي مغز مي نويسد ( در واقع نوشته هاي خود را به بهترين شكل ممكن سازماندهي مي كنيد و نكات اصلي و فرعي را مشخص مي كنيد)تا در دفعات بعد به جاي دوباره خواني كتاب ، فقط به طرح شبكه اي مراجعه كرده وبا ديدن كلمات كليدي نوشته شده بروي طرح شبكه اي مغز ، آنها را خيلي سريع مرور كنيد . اين روش درصد موفقيت تحصيلي شما را تا حدود بسيار زيادي افزايش ميدهد و درس خواندن را بسيار آسان مي كند. و بازده مطالعه را افزايش ميدهد.

شرايط مطالعه

((بكارگيري شرايط مطالعه يعني بهره وري بيشتر از مطالعه ))

شرايط مطالعه ، مواردي هستند كه با دانستن ، بكارگيري و يا فراهم نمودن آنها ، مي توان مطالعه اي مفيدتر با بازدهي بالاتر داشت و در واقع اين شرايط به شما مي آموزند كه قبل از شروع مطالعه چه اصولي را به كار گيريد ، در حين مطالعه چه مواردي را فراهم سازيد و چگونه به اهداف مطالعاتي خود برسيد و با دانستن آنها مي توانيد با آگاهي بيشتري درس خواندن را آغاز كنيد و مطالعه اي فعالتر داشته باشيد :

1- آغاز درست :براي موفقيت در مطالعه ،بايد درست آغازكنيد.

2- برنامه ريزي : يكي از عوامل اصلي موفقيت ، داشتن برنامه منظم است .

3- نظم و ترتيب: اساس هر سازماني به نظم آن بستگي دارد .

4-حفظ آرامش: آرامش ضمير ناخود آگاه را پويا و فعال ميكند.

5- استفاده صحيح از وقت :بنيامين فرانكلين، ((آيا زندگي را دوست داريد؟ پس وقت را تلف نكنيد زيرا زندگي از وقت تشكيل شده است .))

6- سلامتي و تندرستي: عقل سالم در بدن سالم است .

7- تغذيه مناسب: تغذيه صحيح نقش مهمي در سلامتي دارد.

8- دوري از مشروبات الكلي : مصرف مشروبات الكلي موجب ضعف حافظه مي شود .

9 – ورزش : ورزش كليد عمر طولاني است .

10-خواب كافي: خواب فراگيري و حافظه را تقويت مي كند.

11 –درك مطلب:آنچه در حافظه بلند مدت باقي مي ماند ، يعني مطالب است .

دو توصيه مهم كه در مطالعه بايد از آن مطلع بود:

1- براي مؤثر و سازنده بودن مطالعه بايد زمانهاي استراحت را درميان زمانهاي مطالعه،تقسيم نمود ، يعني بايد سعي كنيم، حدود 60يا90 دقيقه بر روي يك مطلب تمركز نموده و پس از آن حدود 10 الي 15 دقيقه استراحت نماييم. سپس مجددا" با همين روال شروع به مطالعه كنيم.

2- پيش از مطالعه از صرف غذاهاي چرب و سنگين خودداري كنيد و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائيد چون پس از صرف غذاي سنگين بيشتر جريان خون متوجه دستگاه گوارش مي‌شود تا به هضم و جذب غذا كمك كند و لذا خون‌رساني به مغز كاهش مي يابد و از قدرت تفكر و تمركز كاسته مي‌شود . از مصرف الكل و دارو هم خودداري فرمائيد همچنين غذاهاي آردي مثل نان قندي قدرت ادراك و تمركز را كم مي كند. نوشابه هاي گازدارهم همينطور هستند.

موانع آموزش زبان عربی

با نگاهی به تاریخ آموزش زبان عربی در ایران متوجه می شویم که با وجود قدمت این زبان وآشنایی دیرین ایرانیان با آن ،در نحوه آموزش این زبان با مشکلات جدی روبرو هستیم . درحالیکه زبان های دیگر با توجه به حضور نه چندان دیر پای خود ،توانسته اند موفقیت های بیشتری درمقایسه با زبان عربی بدست آورند .

باید به صورت موجز بیان شود که از همان بدو ورود زبان عربی به ایران ، ما با مشکلات و

موانعی بر سر راه آموزش آن روبرو بودیم و عکس العمل ایرانیان در برخورد با آن به دو شکل بوده است :

الف: حمایت و تقویت زبان :

از هنگامی که ایرانیان اسلام را پذیرفتند ، در راه توسعه و تقویت زبان عربی از هیچ کوششی فرو گذاز نکردند . در این راه حتی از خود عرب ها هم پیشی گرفتند . کارهایی که ایرانیان در جهت احیای زبان قرآن  در زمینه های دستور ، معانی و بیان ، بدیع ، لغت انجام داده اند هیچ قوم دیگری حتی خود عرب ها انجام نداده اند .

اگر به کتاب های تالیف شده از سوی ایرانیان در زمینه تنها ادبیات عرب نگریسته شود ، متوجه خواهیم شد مردم ایران به دلیل عشق و علاقه به قرآن و اسلام ، زبان عربی را زبان یبن المللی اسلامی تلقی می کردند و در تحکیم پایه های آن از جان و دل مایه               می گذاشتند . به همین دلیل بود

که امهَات کتب ادب عربی توسط دانشمندان ایرانی به رشته تحریر در آمده است . نمونه ها وشواهدی وجود دارد که نشان می دهد ایرانی ها تا چه اندازه دوستدار زبان عربی بودند و هیچگاه احساس نمی کردند که استفاده از این زبان ملیت و هویت آنها را خدشه دار کند .

ب : تضعیف زبان :

همزمان با سیاست قوم گرایی و نژادی بنی امیه و تحقیر غیر عرب ها ، خلفای بنی امیه تلاش میکردند ، سیاست ضد اسلامی خود را در جهتمحو ملت ها و قومیت های غیر عرب با سلاح زور و فشار ادامه دهند . در این راه کار را به جایی رسانده بودند که یکی از کار گزاران خلفای بنی امیه در ایران دستور داده بود که هر کسی به زبان فارسی سخن بگوید ، زبان از کامش در آورده شود!

اگر از بعد تاریخی بخواهیم به مسأله زبان عربی نگاه کنیم ، سیاست های نژادی و ضد اسلامی حکومت های جبار قرون اولیه را در رویگردانی و بی توجهی مردم از این زبان نباید از نظر دور داشت . چرا که ریشه هر مسأله فرهنگی را باید در تاریخ جست و مسأله ای مانند زبان عربی هم که قدمتی هزار و چند صد ساله دارد طبعاً از آفت برخورد ها و حوادث تاریخی به دور نبوده است .

علل بی علاقگی دانش آموزان به زبان عربی

وکسب رتبه پائین این درس در کنکور سراسری :

سه عنصر معلم و شاگرد و روش تدریس از پایه های اساسی هر آموزش است . ما الان در زمینه آموزش زبان عربی در هر یک از این سه محور با مشکلاتی موجه هستیم :

1- شاگرد برای یادگیری عربی انگیزه ندارد . او نمی داند که چرا عربی می آموزد و اصولاً

عربی آیا به کار او می آیدد یا نه ؟ و چرا به جای صرف وقت بی حاصل روی یادگیری عربی

زبان دیگری نیاموزد که بتواند از آن استفاده کند . تدریس درس عربی نه تنها در دوره های 

راهنمائی و متوسطه موجب فهم کلام الهی نشده است بلکه خود این درس بنا به دلایلی به یکی ازمعضلات جدی دانش آموزان به ویژه در پایه های بالاتر تبدیل شده است و به نوبه خود مسائل دیگر را ایجاد کرده است .

2- عامل دوم به معلم بر می گردد که معلمین عزیز ما خود انگیزه تدریس ندارند چرا که وقتی مشاهده می کنند با مدرک لیسانس و یا بالاتر ماهیانه حقوق ناچیزی را در مقایسه با افراد با مدرک پائین تر می گیرند خود دلسردی آنها را موجب می شود و عدم کارایی و تدریس فعال و ثمر بخش در کلاس درس را منجر می شود .

3- از عوامل دیگر بی علاقگی دانش آموزان به این درس استفاده از نیروی غیر متخصص می باشد . از آنجا که کمبود دانش تخصصی معلم باعث می شود درس به خوبی تفهیم  نشود و یا پاسخ سؤالات دانش آموزان به اشتباه داده شود دلسردی دانش آموز را به دنبال دارد . از عواقب دیگر بکارگیری نیروی غیر متخصص این است که اغلب اوقات مشاهده می شود دبیران محترم با کتابهای پاسخ داده شده و ترجمه شده در کلاس حاضر می شوند و ترجمه و تمرین ها را برای دانش آموزان دیکته می کنند و با این کار ، قدرت حل مسئله  را از دانش آوزان سلب می کنند .

4- یکی دیگر از مسائلی که انگیزه دانش آموزان را کم رنگ می کند این است که برای دانش آموزان ارتباط بین زبان عربی و علوم قرآنی تبیین نشده است . برای دانش آموزان سنگین است که زبان اعراب را بخوانند بنابراین باید ریسمان بین زبان عربی و علوم قرآنی محکم تر شود تا دانش آموزان پس از گذراندن واحد عربی خود را نسبت به درک قرآن تواناتر حس کند و در اینصورت لازم است ترجمه بیشتری در کتاب گنجانده شود تا گنجینه لغات آنها غنی تر شود که البته این امر در حال حاضر خدا را شکر در قالب « ضوا القرآنیه و........» در کتاب های عربی گنجانده شده است . باید متون ترجمه و جملات تمرین با روحیات جوانان و مسائل روز جهان مطابق باشد . برای مثال در آخر هر درس یکی ازطرح شده در قرآن ذکر شود و با دانش جدید تطبیق داده شود . راه دیگر که برای دلپذیرتر کردن این زبان می توان پیشنهاد کرد، انشانویسی و مکالمه است . لازم است در میان تمرینات انشاهایی کوتاه در حد چند خط گنجانده شود و در امتحان داشته باشیم .

5-یکی دیگرازعموامل بهبودوایجادعلاقه دردانش آموزان برسی وسائل کمک آموزشی است مسئولین وبرنامه ریزانزبان انگلیسی هرساله به شاخه های آن افزوده وساعت تدریس آن رااضافه می کنند برای زبان انگلیسی نوارهای مخصوص مکالمه وگفتگو از طرف مسئولین مهیا شده ودانش آموزان ملزم به فراگیری آن می باشند. ازنظر روانشناسی اگرآنچه راکه انسان فرا میگیرد قابل ادراکوکابردی باشد تمایل بیشتری به آن نشان می دهد بنابراین اگر خواهان تغییردیدگاه دانش آموزان نسبت به زبان عربی هستیم یک ساعت در هفته رابه مکالمه واستفاده ازنوارهای درسی اختصاص دهیم

6-عامل دیگراینکه یکی ازفاکتورهایی که موجب انگیزه دانش آموزنسبت به واحددرسی میشود کاربردآن در کنکوراست اگر دانش آموز احساس کند این واحد درسی در کنکور قابل استفاده است ، سعی میکند آن را به خوبی فراگیرد و به آن اهتمام ورزد ولی متأسفانه در سال های گذشته بی التفاتی خاصی نسبت به این زبان قرآنی شده است .مسئله دیگر در رابطه با انگیزه یادگیری است و آن نوع سؤالات امتحانی است . از آنجایی که غالباً سؤالات امتحانی کاملاً مثل سؤالات کتاب  دانش آموز مطالب کتاب را عیناً و بدون یادگیری به خاطر سپرده وو حتی نمره بالا هم کسب می کند . درصورتیکه اگر نوع سؤالات به گونه ای باشد دانش آموزان را مجبور به فراگیری و مشتاق ابتکار عمل نماید ، از این یادگیری هم احساس لذت می کند و هم در درس پیشرفت می نمایند .

7- عدم وجود هماهنگی میان عوامل مؤثر درآمزش زبان عربی از دیگر مشکلات موجود بر سر راه آمزش مؤثر این درس است . این ناهماهنگی شامل حجم زیاد برخی از کتابهای عربی و عدم تناسب آن باساعات اختصاص یافته برای تدریس و علاوه براین دو ، فضاهای آموزشی مناسب مزید بر علت است ، زیرا اغلب جمعیت کلاس های ما به مراتب بیشتر حد نصاب و استاندارد جهانی می باشد .اغلب بی علاقگی دانش آموزان برای یادگیری درس عربی ریشه های تاریخی ، فرهنگی واجتماعی و سیاسی داردو به طور کلی می توان گفت که فقدان انگیزه یادگیری درس عربی و بی علاقگی دانش آموزان به آن و در نتیجه احراز رتبه نه چندان خوب در کنکور سراسری علل دیگری دارد .

از جمله :

- نحوه برخورد کادر مدرسه و سایر معلمان با درس عربی وحتی قرآن. 

- نحوه ارائه هدف از درس عربی به دانش آموزان .

- پرداختن بیش از حد دانش آموزان به سایر دروس بر اثر فشار معلم آن درس ها یا ترس خود بچه ها .

- ترس دانش آموزان از عدم توانایی یادگیری درس عربی (که در بیشتر موارد این ترس تلقینی است.)

- نبودن کلاس های فوق العاده در مدارس عادی جهت تست زنی و شیوه تست زنی درس عربی و چگونگی انتخاب گزینه صحیح و به طور کلی همنگونه که ذکر شد ساعات در نظر گرفته شده برای برخی دروس عربی واقعاً کم است و این امر باعث می شود معلمین عزیز فقط به تدریس و نهایتاً حل تمارین بپردازند و دیگر مجالی جهت آشنا نمودن دانش آموزان با چگونگی تست زدن در درس عربی باقی نمی ماند .

- روشن شدن یا نشدن اهمیت قرآن و اهمیت زبان عربی به خاطر رابطه تنگاتنگ آن با  قرآن .

- می توان گفت واشاره کرد به اینکه برخی سؤالات عربی کنکور سراسری دانشگاه ها از کتاب های دبیرستان و پیش دانشگاهی نمی باشد و در حقیقت خارج از چارچوب کتاب است و حتی برخی از سؤالات واقعاً سنگین و در حد بهره هوشی بسیار بالا طراحی شده اند .

- گسترش مباحث صرفی این زبان که تنها دریک مقایسه ساده حجم صیغه های آن بیشتر از دو برابرزبان فارسی است (6 به 14) و مباحث گسترده نحو در این زبان .

- دراکثر دروس دانشگاهی و رشته های مهم آنچه حایز اهمیت است زبان انگلیسی است و این زبان رفته رفته به یک زبان بین المللی تبدیل شده است در حالیکه این وضیعت برای زبان عربی وجود ندارد .

تجربه آموزش زبان انگلیسی و گرایش خانواده ها به این زان بسیار بیشتر از زبان عربی است . نتیجه این وضیعت کمک گرفتن  مؤسسات آموزش زبان انگلیسی از وسائل مختلف آموزشی چه در زمینه کتاب های متنوع ،فیلمها و نوارهای مختلف ، ابزار کمک آموزشی متنوع و غیره است در حالیکه با ورود فارغ التحصیلان زبان انگلیسی به مدارس شاهد ورود این وسائل به مدارس عادی کشور هستیم ولی در زمینه زبان عربی چنین وضعی وجود ندارد .

       شیوه های ایجاد علاقه در دانش آموزان نسبت به درس

                                             عربی :                                           

1- استفاده از فیلمهای آمزشی :

مولوی می فرماید : آنچه یک دیدن کند ادراک آن

سالها نتوان نمودن با بیان

2- تهیه نوارهای صوتی از کتاب درسی

3- تهیه کتاب کار

4- تهیه فلش کارت برای استفاده معلمین کلاس اول راهنمائی

5- تهیه پوستر

6- در تألیف کتاب درسی از تجربیات یک معلم توانا استفاده شود .

7- متن دروس باید شاد ، علمی و مناسب یک دانش آموز پور شور و هیجان باشد .

8- تصاویر کتب درسی باید بسیار زیبا و با نشاط باشند .

9- ضرورتی ندارد صورت سؤالات به عربی داده شود .( درسال اول دبیرستان ).

10- مسئله حروفچینی و صفحه آرائی وهنر نمائی و سلیقه نشان دادن در صفحات کتاب ها

11- اجرای المپیاد عربی در سطح ایران عامل مهمی در ایجاد علاقه در دانش آموزان است .

12- تجهیز مدارس به کتب مرجع قواعد و لغت نامه های عربی به فارسی و بالعکس ونیز مجلات عربی مانند ( الهدی ) .

13- استفاده از دبیر متخصص در مقطع راهنمائی .

14- عدم تکیه به قواعد خشک و بی روح دستور زبان به خصوص نحو زیرا هدف اصلی درک مطلب و فهمیدن متون و ترجمه لغت است .

15- مکالمه عربی آن هم به شیوه نوین امروزی .

16- استفاده از بحث مکالمه در کلاس در حد استفاده از متون دینی به وسیله پرسش و پاسخ به زبان عربی و نیز تحلیل ساده برخی از مباحث در قالب جملات توسط فراگیر و با استمداد از معلم و رسانه های گروهی و ...  .                                                                                     

17- بهره گیری از آیات قرآنی و احادیث (کوتاه و متنوع ) مستعمل در زبان فارسی به هدف ملموس نمودن آن واژگان در ادبیات و فرهنگ فارسی .                                                    

18- نکته مهم دیگری که می تواند در دانش آموزان ایجاد علاقه کند تسلط نسبی دبیر عربی به این زبان است . دبیران ما بر نکات صرفی و نحوی تسلط و اشراف کامل دارند اما متاسفانه از بیان جملات حتی خیلی ساده هم به زبان عربی در کلاس درس خودداری می کنند .برنامه ریزان کتاب های درسی ما بایدمشخص کنند که برای دستیابی به چه هدفی درسی به نام عربی را در برنامه ریزی گنجانده اند

در بحث شیوه های ایجاد علاقه «خلاقیت » جایگاه ویژه ای دارد این نوع آوری و خلاقیت از میان ارکان آموزش به معلم و تا حدی به کتاب درسی بر می گردد که باید با استفاده از تمثیل و بهره گیری از روش های فعال و جذاب تدریس و بکارگیری استعدادهای هنری بالقوه دانش آموزان به شیوه های گوناگون عرضه گردد یکی از عرصه های نمود خلاقیت در یافتن ابزارهای کمک آموزشی مناسب میباشد .                                                                                          

19- مجهز شدن معلمان عزیز درس عربی به مسائل و شیوه های نوین تدریس گامی دیگر در جهت علاقه مندی دانش آموزان به زبان عربی است . ابزارهای کمک آموزشی برای درس عربی بسیار کم است و بیشتر به گچ و تخته منحصر می شود .کلاس های آموزشی ضمن خدمت – با در نظر گرفتن امتیازاتی برای دبیران شرکت کننده و یا پرداخت حق التدریس به آنها در ازای ساعات شرکت در جلسات ضمن خدمت – که باید تمام دبیران عربی را پوشش دهد و از متخصصان و دبیران با سابقه و صاحب ذوق دعوت شود تا آموزش دهند و خلاصه کلام اینکه باید هر از چند گاهی آزمون علمی و تخصصی بین دبیران عزیز برگزار شود تا معلمان محترم از مطالعه فاصله نگرفته و همیشه با دست پر و اندوخته علمی فراوان وارد کلاس درس شوند .                         

20- استفاده از نمایشنامه عربی برای آموزش متون درس های عربی                                

21- پرسش و پاسخ با استفاده  از کارت هایرنگی برای تفهیم کلمات و اصطلاحات               

22- ترغیب و تشویق دانش آموزان دوره دبیرستان به گوش دادن اخبار عربی از رادیو و    تلوزیون برای ایجاد علاقه به فراگیری هر چه بیشتر زبان عربی .                                      

23- بیان حدیث در ابتدای شروع هر کلاس توسط معلم عربی برای ایجاد جو معنوی در کلاس درس عربی .                                                                                                         

24- ترغیب و تشویق دانش آموزان برای ضبط اخبار عربی و برنامه های آموزشی زبان عربی برای آشنایی با متون دینی و معارف اسلامی و ارائه آن به کلاس درس به عنوان کار در کلاس .

25- مزین کردن دفتر تمرین عربی با استفاده از خلاقیت های فردی وکارهای هنری دانش آموزان به صورت های گوناگون .                                                                                      

26- تهیه صیغه های صرف 14گانه فعل های مضارع و ماضی توسط دانش آموزان در مقواهای بزرگ .                                                                                                                

27- تلاوت قرآن توسط معلم یا دانش آموزان  در کلاس عربی و ترکیب و تجزیه قواعد با استفاده از آیات قرآن وسخنان پیامبر (ص) وائمه اطهار (ع) .                                                       

28- بیان قصه های قرآنی و قصه ها و حکایت های عربی در کلاس درس برای ایجاد علاقه به فراگیری درس های عربی .                                                                                       

29- اهداء لوح تقدیر مزین به آیات قرآن و سخنان معصومین (ع) به دانش آموزان برای تشویق ایشان .                                                                                                                  30- تهیه کارت امتیاز عربی توسط معلم عربی برای ایجاد علاقه به فراگیری و بهره مندی  از   درس عربی .                                                                                                       

31- تهیه دفترچه لغات عربی توسط دانش آموزان همانند دفترچه اغات انگلیسی برای به یاد سپاری بهتر معنای لغات درس ها .                                                                             

32- یکی دیگر از شیوه های افزایش علاقه دانش آموزان به زبان عربی این است که مولفین محترم می توانند کتاب های عربی دوره دبیرستان را به دو کتاب تقسیم کنند:                           

1) قواعدزبان عربی که در آن تنها قواعد صرفی و نحوی و اندک یااز بلاغت با ذکر تمارینی کوتاه آورده شود .                                                                                                          

2) متون زبان عربی که در آن متونی ساده از قرآن کریم ، احادیث ، نظم ونثر ساده عربی ( قدیم و معاصر ) انتخاب شود و اندکی هم به تاریخ ادبیات پرداخته شود .سپس در پایان هر درس از کتاب تمریناتی کوتاه در رابطه با کتاب قواعد زبان عربی بیاید . البته قابل ذکر است که این ها تنها چکیده ای از راهکارهای علاقه مندی دانش آموزان به درس عربی است و قطعاً دبیران محترم و صاحبان خرد خود دارای ایده ها و طرح های نو دراین زمینه هستند و آن ها را به کار می گیرند.

نقش معلم در آموزش زبان عربی :               

 دو اصل چه می خواهیم انجام دهیم و چگونه می خواهیم انجام دهیم ارکان اساسی هر برنامه ریزی به شمار می آیند و آنچه در این مختصر می خواهیم انجام دهیم بررسی نقش معلم در آموزش زبان عربی است .                                                                                             

  در فرآیند آموزش معلم نقش انکار ناپذیری دارد به طوری که اگر ما بهترین روشها و الگوهای   تدریس را تعیین کنیم و مناسب ترین کتاب را نیز با محتوای عالی تدوین کنیم آموزش ما بدون داشتن عامل اجرائی کارآمد و بدون در نظر گرفتن نقش اساسی معلم ثمر بخش نخواهد بود .کتاب عربی متناسب با متون دینی و واجد همه شرایط و جوانب در صورتی مفید فایده خواهد شد که معلم ما معلمی آماده باشد . معلم آماده یعنی معلمی که :                                                     

1- به حرفه معلمی و اهمیت و ارزش آن اعتقاد راسخ داشته باشد .

2- به زبان عربی علاقه مند باشد و از آن لذت ببرد و بهآن عشق بورزد .

3- به اصول تدوین کتاب و ساختمان قواعد و متون آن و هدف های رفتاری هر درس واقف باشد.

از الگوها و شیوه های بهره مند بوده و توانائی داشته باشد . هر روش را در جایگاه خود به کار ببرد .                                                                                                                         

 واما نکاتی دیگر مطرح است که باید مورد توجه قرار بگیرد :                                           

1- انتخاب و بکارگیری روش های تدریس مناسب :

   آموزش در مدارس ما از دو بیماری مزمن رنج می برد که یکی در معلم و یکی در دانش آموز است . بیماری مزمنی که بسیاری از معلمان گرفتار آن هستند ارائه درس با استفاده از تکنیک سخنرانی است ؟آن هم تمام وقت کلاس را در صورتی که زمان کمی را می توان به این بخش اختصاص داد وبقیه وقت کلاس باید بر اساس برنامه از قبل طراحی شده ازمشارکت دانش آموزان در جریان آموزش کلاس بهره گرفت . بیماری مزمن دانش آموزان بهره گیری از قدرت حافظه و به ذهن سپردن مطالب و عدم تحقیق و بحث و دقت است .                                                  

2- شیوه های مؤثر و کارآمد آموزش معلمان:      

   امروز در جهانی به سر می بریم که عصر انفجار اطلاعات نام گرفته است . آیا معلمان این طلیعه داران علم و دانش با پیشرفت دانش همگام هستند ؟ آیا از مسائل جدید و تحقیقات و پژوهش های علمی با خبرند ؟ و در پاسخ به ذهن های خلاق ومستعد نسل جوان زبانی گویا دارند ؟                

در سیستم آموزش و پرورش ما ، یک معلم عربی علاقه مند و واقعی در هر یک از نقاط کشور می تواند در زمینه تخصصی ، خود را ارتقاء داده و آگاهانه تر به امر آموزش بپردازد که به ترتیب اولویت به آن ها اشاره می شود .

3- صلاحیت ها و ویژگیهای معلمی : 

همانطور که می دانیم معامی  معجونی است از عاوم  و تجربه و هنرکه حاصل شدن این  امور به سادگی امکان پذیر نیست بدون شک همه معامان ما معام به دنیا نیامده اند واز ابتدا واجد همه شرایط معامی نبوده اند . عده ای با عشق وعلاقه  در رهگذر زمان با انتخاب  وتمایل وارد این میدان شدند  و عده ای با موج حوادث و مقتضیات زمان و به خاطر نبودن نیروی متخصص عربی به تدریس عربی پرداخته اند که باید هر از چند گاهی آزمون علمی میان همه کسانی که درس  عربی را تدریس می کنند برگزار شود تا رقابتی سالم در راستای تقویت بنیه علمی دبیران ایجاد شود . معلم عربی باید به طور کامل اخلاق و موازین شرعی در رفتارش متجلی گردد به گونه ای که در سراسر وجودش گل زیبا و لطافت بهار قرآن دیده شود و دانش آموزان شکوفایی این گل را در کلاس مشاهده کنند و از بوی خوشش سرمست شوند .                                                  

در پایان گر چه نسبت به مشکلات دبیران عزیز واقف هستیم ولی همه این عزیزان می دانند که مشارکت و تلاش همگانی در این عرصه اثرات بسیار مثبتی بر پیکره نظام آموزش و پرورش خواهد داشت . حساسیت و اهمیت موضوع زمانی روشن تر می گردد که نگاهی به اهداف آموزش زبان عربی افکنده شود .                                                                                             

آیا هدف از آموزش زبان عربی چیزی جز آشنا ساختن فرزندان این میهن اسلامی با قرآن و معارف اسلامی است ؟آیا تصریح قانون اساسی و تاکیدات بزرگان دین بر یادگیری زبان عربی چیزی جز آشنا نمودن نسل جوان جامعه اسلامی با متون دینی ، سیره پیامبر مکرم اسلام و ائمه معصومین و بیمه نمودن آن ها در برابر تهاجم فرهنگی دشمنان اسلام است

حال که به اهمیت آمزش زبان عربی پی بردیم لازم است تا با تمسک به آیه شریفه « تعاونوا علی البر و التقوی » دست به دست یکدیگر فرزندان اسلام و انقلاب را به زبان عربی علاقه مند کنیم .

ما عربی می خوانیم چون زبان قرآن و اسلام است و بسیار شیرین است . قرآن به این دلیل به زبان عربی نازل شده که پیامبر اسلام فردی عرب زبان بود و می بایست با قومش به زبان عربی سخن گوید . مورد دیگر تحدی یا همانند آوری این کتاب است اگر قرآن به زبان عربی نباشد چگونه می شود از مخاطبانی که جز زبان عربی نمی دانند در خواست کرد که برای روشن شدن حقانیت یا نا درستی ادعای پیامبر سخنی همانند قرآن بیاورند ؟                      

بر اساس آیان قرآن هدف از نزول قرآن به زبان عربی تعقل و درک این کتاب از سوی مخاطبان است . از دیگر حکمت های نزول قرآن به زبان عربی : پیش گیری از بهانه جویی مخالفان ، زمینه سازی برای پذیرش عرب و رد اتهام مخالفان می باشد .                                             

وحی دارای دو جنبه متمایز است جنبه نخست آن جنبه کلامی و مربوط به سخن و کلام بودن وحی است و دومین جنبه آن جنبه زبانی وحی است که به زبان عربی نازل شده است . این دو جنبه وحی تاثیر فرهنگی شدید در تاریخ اندیشه اسلامی از خود به جا گداشته است . وحی در اسلام از بنیادی ترین ، مهم ترین و محوری ترین جایگاه برخوردار است ؛ مفهوم وحی در اسلام این است که خدا با انسان سخن می گوید و خود را به میانجیگری زبانی که قابل فهم انسان و بشر است آشکار می سازد .                                                                                                     

زبان دستگاهی از علامات شفاهی است که با توافق اجمالی به عنوان وسیله ارتباط میان افراد متعلق به یک جامعه به کار می رود از این لحاظ یک پدیده و واقعیت اجتماعی است . قرآن آگاهی روشنی از این واقعیت اجتماعی نشان می دهد و به صورتی بسیار آشکار مفهوم و تصور زبان را به معنایی که گفته شد بیان می دارد . قرآن طرف تصور خود را از توجه به این واقعیت آغاز 

می کند که هر قوم و جامعه ای از اجتماعات بشری دارای زبان ویژه به خویش است ؛ و برای این امر از لحاظ ارتباط آن با نمود رسالت اهمیت فراوانی قائل می شود .                                    

قرآن به زبان عربی نازل شد چرا که پیامبر سخنگوی آن فردی عرب بود همانطور که موسی (ع) عبر زبان بود و کتابش نیز به زبان عبری ( قومش ) بر او نازل گشته بود  .                           

زبان عربی برای دین اسلام ووحی و قرآن از میان دیگر زبان ها برگزیده شده بود ،جز آنکه پیامبر آن عرب زبان بود و این طبیعی است .                                                                 

این اندیشه مرکزی قرآن کاملاً موافق با جهان بینی گسترده ای است که قرآن آن را بیان می دارد . بنابراین زبان عربی قداست خاصی ندارد .                                                                    

زبان عربی از زملن های گذشته تحت تأثیر سایر زبان ها از جمله زبان فارسی قرار گرفته است و دست خوش تغییراتی شده است . تأثیر عربی بر زبان فارسی بیش از 30% بوده است و واژگان عربی از طریق زبان فارسی به زبان های کردی و عبری نیز سرایت نموده است .                  

زبان عربی با وجود قدمت تاریخی و آشنایی دیرین ایرانیان با آن نسبت به زبان های دیگر با توجه به حضور نه چندان دیر پای آنان نتوانسته است به جایگاه مناسبی دست یابد ، باید به صورت موجز بیان شود که از همان بدو ورود زبان عربی به ایران ما با مشکلات و موانعی بر سر راه آموزش آن روبه رو بودیم .

 عکس العمل ایرانیان در برخورد با آن به دو شکل بوده است :       

1- حمایت و تقویت زبان عربی       2- تضعیف زبان عربی                                               

سه عنصر معلم و شاگرد و روش تدریس از پایه های اساسی هر آموزش به شمار می رود . ما الان در زمینه آموزش زبان عربی در هر یک از این سه محور با مشکلاتی مواجه هستیم :        

1- شاگرد برای یادگیری عربی  انگیزه ندارد چرا که نمی داند چرا عربی می آموزد .              

2- معلمین عزیز ما خود انگیزه تدریس ندارند .                                                              

3- از دیگر عوامل بی علاقگی دانش آموزان به این درس استفاده از نیروی غیر متخصص می باشد . برای علاقه مند کردن دانش آموزان به درس عربی راه های متعددی وجود دارد از جمله : استفاده از فیلم های آموزشی ، تهیه کتاب کار ، تهیه پوستر ، طراحی تصاویر کتاب درسی به صورتی زیبا و نشاط انگیز و .... 

درفرآیند آموزش معلم نقش انکار ناپذیری دارد به طوری که اگر ما بهترین روش ها و الگوهای تدریس را تعیین کنیم و مناسب ترین کتاب را نیز با محتوای عالی تدوین کنیم آموزش ما بدون داشتن عامل اجرائی کار آمد و بدون در نظر گرفتنن نقش اساسی معلم ثمر بخش نخواهد بود .      

در راستای تحقق اهداف کار آمد آموزشی باید نکاتی از قبیل :                                            

1-انتخاب و به کارگیری روش های تدریس مناسب 

 2- شیوه های مؤثر و کار آمد آموزش معلمان      

  3- صلاحیت ها و ویژگی های معلمی مدنظر قرارگیرند.                                             

والسلام

منابع و مآخذ:

کتب:

قرآن کریم

البحث اللغوی عند العرب

فی علم اللغه العام

نهضت شعوبیه

خدمات متقابل اسلام و ایران –استاد مطهری-

درس هایی در باره ی اسلام –گلدچیر- علی نقی منزوی –تهران-  انتشارات کمانگیر

1357-ص101

بحارالانوار-محمود ناصری – قوم – نشردارالاثقلین-جلد 89-ص107

مجله رشد تکنولوژی آموزشی 

خسرو بهمنی وبلاگ گروه عربی مرودشت

سایت های انترنتی:

www. Keyhannews.ir

www.iqna.ir 

www.mehrnews.ir